Cùng với quyết định bất ngờ khám xét các văn phòng đại diện của tập đoàn dầu khí Anh BP và liên doanh dầu khí TNK-BP ở trung tâm Thủ đô Mát-xcơ-va, Cơ quan an ninh Liên bang Nga (FSB) đã buộc hai người Nga vừa mang quốc tịch Nga vừa có quốc tịch Mỹ vào tội làm gián điệp kinh tế.

Đó là hai anh em ruột, I-ly-a Da-xláp-xki và A-lếch-xan-đơ Da-xláp-xki. I-ly-a làm việc cho liên doanh dầu khí TNK-BP, còn A-lếch-xan-đơ đứng đầu một Câu lạc bộ lưu học sinh Alumni có quan hệ với sứ quán Anh và Hội đồng Anh ở Mát-xcơ-va. Theo thông báo của FSB, hai anh em nhà Da-xláp-xki bị bắt ngày 12-3-2008 vì “thu thập trái phép các thông tin thương mại bí mật cho một số công ty dầu khí nước ngoài với mục đích giành lợi thế cụ thể trước các đối thủ cạnh tranh của Nga". Theo tuyên bố của FSB, hai người này bị bắt do nhận thông tin mật và các bí mật thương mại từ một công dân Nga. Cả hai đối tượng từng du học ở Anh.

Các bằng chứng mà FSB thu được trong hai cuộc khám xét trên bao gồm những bản copy các tài liệu chính thức về sản xuất khí đốt và dầu mỏ được cho là chứa đựng các bí mật thương mại, một số giấy tờ cá nhân liên quan tới các tổ chức quân sự nước ngoài và CIA... Theo luật pháp của Nga, mọi thông tin địa chất liên quan tới dầu mỏ và khoáng sản được coi là bí mật nhà nước. Hành vi gửi bất kỳ thông tin địa chất nào ra nước ngoài cũng bị coi là phạm pháp. Từ tháng 10-2006, Cơ quan công tố của Nga đã bắt đầu cuộc điều tra hình sự đối với một số quan chức Chính phủ Nga vì chuyển giao bất hợp pháp các bản copy tài liệu mật cho TNK-BP. Tháng 1-2006, lực lượng an ninh Nga đã vạch mặt bốn gián điệp Anh đội lốt ngoại giao ở Mát-xcơ-va, phát hiện và thu giữ các thiết bị điện tử tiên tiến phục vụ cho hoạt động gián điệp của họ.

Liên doanh TNK-BP được thành lập năm 2003 trên cơ sở sáp nhập các công ty dầu khí Nga TNK, Sidanko, Onako và tài sản của tập đoàn BP ở Nga. Hiện TNK-BP là liên doanh lớn nhất của Anh tại Nga, là công ty dầu lớn thứ ba của Nga và là công ty cuối cùng trong ngành dầu khí Nga vẫn nằm ngoài tầm kiểm soát của Chính phủ Nga. TNK-BP khai thác dầu ở Tây Xi-bê-ri, Đông Xi-bê-ri, các khu vực U-ran và Vôn-ga, Xa-kha-lin. Năm 2005, TNK-BP sản xuất hơn 75 triệu tấn dầu. Nữ phát ngôn viên của công ty này tuyên bố: “Chúng tôi hoạt động trong khuôn khổ pháp luật Nga và phản đối bất kỳ hành động nào chống luật pháp Nga cũng như thông lệ kinh doanh”. Vì thế, TNK-BP sẽ hợp tác với chính quyền Nga điều tra vụ việc. Sứ quán Anh chỉ nói rằng họ đang theo dõi tình hình và đang liên hệ với BP. Bộ Nội vụ Nga cho biết, liên doanh TNK-BP là đối tượng của các vụ điều tra do FSB tiến hành vì bị cáo buộc vi phạm luật bảo mật quốc gia, cấm người nước ngoài thu thập thông tin về dự trữ năng lượng của Nga. Theo nữ phát ngôn Bộ Nội vụ Nga I-ri-na Đu-đu-ki-na, TNK - BP đang bị yêu cầu nộp hơn một tỷ USD tiền thuế và cũng đã mất quyền khai thác mỏ khí đốt lớn Cô-vứt-ca ở Xi-bê-ri.

Sau khi có tin về vụ khám xét trên, giá cổ phiếu TNK-BP ở thị trường chứng khoán Nga đã lập tức tụt từ 4,5% đến 10%. Có hai quan điểm được đưa trên báo chí Nga về vụ khám xét trụ sở hai công ty trên. Trước hết, đó đơn thuần là một vụ gián điệp kinh tế. Ngược lại, có quan điểm khá nổi trội rằng, trong nỗ lực của Chính phủ nhằm giành lại quyền kiểm soát toàn bộ ngành năng lượng chiến lược, từng bị thao túng do Tổng thống B.En-xin tư nhân hóa và bán cho nước ngoài trong thập niên 90 của thế kỷ trước, thì vụ việc này là công cụ để Nga buộc TNK-BP phải bán phần cổ phiếu kiểm soát cho tập đoàn dầu khí nhà nước Gazprom. Tuy nhiên, Gazprom đã lập tức bác bỏ quan điểm này và khẳng định “không có ý định mua TNK-BP”.

Sự kiện trên đây xảy ra giữa lúc quan hệ giữa Nga và Anh đang ở thời điểm xấu nhất kể từ sau khi kết thúc Chiến tranh lạnh sau một loạt sự kiện diễn ra gần đây, đặc biệt sau vụ cựu điệp viên Nga A-lếch-xan-đơ Lít-vi-nen-cô bị sát hại tại Luân Đôn năm 2006, mà phía Anh đổ lỗi cho Nga đứng sau; việc Anh trục xuất 4 nhà ngoại giao Nga và ngừng các cuộc đàm phán về hiệp định đơn giản hóa chế độ thị thực xuất, nhập cảnh giữa hai nước. Ngoài ra, Nga và Anh cũng thường xuyên xảy ra bất đồng về các vấn đề quốc tế, gần đây nhất là việc Anh ủng hộ tỉnh Cô-xô-vô độc lập khỏi CH Xéc-bi-a. Trong bản đánh giá công tác hằng năm, Bộ Ngoại giao Nga đã đưa ra khuyến cáo rằng sẽ không có sự cải thiện nào trong quan hệ giữa Nga và Anh chừng nào Luân Đôn chưa từ bỏ thái độ thù địch "thời Chiến tranh lạnh" với Nga. Nga cho rằng, Anh vẫn không có thay đổi nào mang tính quyết định trong các chính sách chính trị của giới lãnh đạo và nếu vấn đề này chưa giải quyết xong, thì khó có thể tiến tới bình thường hóa quan hệ Nga-Anh. Bộ Ngoại giao Nga còn cáo buộc Chính phủ của Thủ tướng G.Brao giữ thái độ “lỗi thời” khi giải quyết những bất đồng với Nga, chính quyền Anh ngày càng có thái độ thiếu xây dựng trong các bình luận của họ về Nga, đặc biệt là về tình hình nhân quyền và tự do dân chủ ở Nga.

Trích từ _ vietnamep.com